ใครว่าปุ๋ยอินทรีย์ดีต้องสีดำ?

โดย ดร.สมบัติ สุขมะณี@STFเรารู้ใจพืช

ปุ๋ยอินทรีย์ทำมาจากอินทรีย์วัตถุซึ่งอาจเป็นซากพืชซากสัตว์หรือวัสดุอินทรีย์สารเหลือใช้ทั้งหลาย ซึ่งมีองค์ประกอบภายในเป็นธาตุคาร์บอน ปกติเศษซากพืชจะเป็นเส้นใยเซลลูโลสสีน้ำตาล ฝรั่งจึงใช้คำว่า “Brown Organic” ซึ่งเป็นสีของอินทรีย์วัตถุที่ยังไม่ย่อยสลาย เช่น สีของใบไม้ ฟางแห้ง  รำข้าว และเปลือกไม้ เมื่อย่อยสลายแล้วจะค่อยๆเปลี่ยนเป็นฮิวมัสซึ่งมีสีดำเหมือน
ดิน จึงทำให้คนทั่วไปเข้าใจว่าปุ๋ยอินทรีย์ต้องสีดำไปทั้งหมด
เกษตรกรบางเข้าใจผิดไปว่าปุ๋ยอินทรีย์ที่ดีต้องสีดำ จึงทำให้ผู้ผลิตเอาขี้เถ้าแกลบ ผงถ่านหรือวัสดุสีดำมาใส่ เพราะหาง่ายราคาถูก ทั้งที่บางชนิดไม่มีอินทรีย์วัตถุอยู่เลย ซึ่งถ้าจะให้แน่ใจต้องดูจากค่าวิเคราะห์ปริมาณอินทรีย์วัตถุจึงชัดเจนกว่าดูที่สีดำของปุ๋ย ซึ่งโดยธรรมชาติอินทรีย์สารจะไม่ดำสนิท ยิ่งถ้าอบแห้งมากก็จะมีสีนวลเทา
Brown Organic หรืออินทรีย์สีน้ำตาล เป็นลักษณะของอินทรีย์วัตถุที่ยังไม่ถูกย่อยสมบูรณ์และยังมีพลังงานอยู่ซึ่งหากมีผสมในปุ๋ยอินทรีย์อยู่บ้างจะเป็นข้อดีที่ทำให้จุลินทรีย์ยังอาศัยเป็นแหล่งอาหารในการสร้างกระบวนการทางชีวภาพในดินได้เพื่อสร้างวัฏจักรทางชีวธรณีเคมี(biogeochemical cycle) ก่อนเปลี่ยนเป็นฮิวมัสสีดำในดิน

สีดำของปุ๋ยอินทรีย์จึงไม่ใช่เกณฑ์ตัดสินว่าเป็นปุ๋ยดี สีของปุ๋ยมาจากสีของวัสดุที่ใช้เป็นวัตถุดิบ ระดับการย่อยสลายและระดับความชื้น ซึ่งส่วนมากจะเป็นซากพืชที่หยาบ-ละเอียดและแข็ง-อ่อนไม่เท่ากัน จึงถูกย่อยได้ไม่เท่ากัน สีไม่เสมอกัน เราจึงอาจเห็นเป็นสีน้ำตาล-เทา-ดำแทรกผสมกันอยู่ เมื่อนำมาปั้นเม็ดเส้นใยเซลลูโลสก็มักจะเกาะเกี่ยวกันและทำให้แตกตัวช้า ทำให้ผู้ใช้เข้าใจว่าเป็นปุ๋ยไม่ดี ผู้ใช้จึงต้องทำความเข้าใจคุณสมบัติทางธรรมชาติของปุ๋ยอินทรีย์ และไม่ควรใช้สีสรรของปุ๋ยมาตัดสินใจซื้อ ยิ่งถ้าชอบสีดำที่สม่ำเสมอ เม็ดแข็งและแตกตัวง่าย ท่านก็อาจถูกหลอกให้ซื้อปุ๋ยปลอมที่เอาดินมาผสมกับขี้เถ้าและปุ๋ยเคมีนิดหน่อยแล้วมาปั้นขายแทนก็ได้