ปุ๋ยอินทรีย์ละลายน้ำช้า

โดย ดร.สมบัติ สุขมะณี@ปุ๋ยเอสทีเรารู้ใจพืช

มีคนใช้ปุ๋ยอินทรีย์ชนิดเม็ดบ่นกันบ่อยว่า”ปุ๋ยละลายช้า” สงสัยจะเป็นปุ๋ยปลอม เป็นปุ๋ยคุณภาพต่ำ ผมเลยอยากเขียนอธิบายทำความเข้าใจกันครับ
ต้องขอบอกว่า”ปกติปุ๋ยอินทรีย์ไม่ละลายน้ำอยู่แล้ว”เพราะปุ๋ยอินทรีย์ทำจากวัสดุอินทรีย์สารของซากพืชซากสัตว์ที่เส้นใยเกาะเกี่ยวกันซับซ้อน เช่นใบไม้ ที่ไม่ละลายน้ำ และไม่แตกย่อยไปในดินได้ในเวลาสั้นๆ ปกติเราจะบดย่อยหมักให้อนุภาคเล็กลงด้วยเครื่องจักร เพื่อช่วยให้จุลินทรีย์มาย่อยสลายได้เร็วขึ้น แต่ตัวมันเป็นเส้นใยที่อ่อนนุ่น หากเรานำมาทำเป็นเม็ด อนุภาคก็จะเกาะรัดตัวกันด้วยเส้นใย แต่ไม่แข็งมาก สามารถบีบให้แตกได้ด้วยมือ แตกตัวช้าในน้ำ เพราะไม่ใช่สารละลาย แต่จะดูดน้ำเข้าไปได้ดีแล้วค่อยๆแตกตัวออกมาแล้วถูกย่อยสลายโดยจุลินทรีย์

ปุ๋ยอินทรีย์เป็นการออกแบบโดยธรรมชาติที่สมบูรณ์แบบอยู่แล้ว คือช่วยสร้างเนื้อดินที่อุดมสมบูรณ์ ให้แร่ธาตุ และให้พลังงานกับจุลินทรีย์ในดิน เพื่อสร้างกลไกสนับสนุนการเจริญเติบโตของพืช โดยการเปลี่ยนธาตุคาร์บอนเป็นเส้นใยอินทรีย์สารโดยแทรกธาตุอาหารหลายชนิดและพลังงานไว้ เพื่อให้จุลินทรีย์เข้ามากินพลังงานแล้วย่อยเอาแร่ธาตุออกมาแบบช้าๆ จากนั้นก็ทิ้งซากฮิวมัสซึ่งเป็นออแกนิกคาร์บอนที่เสถียรไว้เป็นเนื้อดิน(soil organic carbon) ซึ่งจะทำให้ดินมีคุณสมบัติทางฟิสิกส์และเคมีที่ดี เช่น ให้อุ้มน้ำได้ดี และมีประจุลบที่ผิวมาก(CEC)ที่สามารถตรึงธาตุอาหารไว้รอพืชมากิน ไม่ให้ถูกชะล้างละลายสูญเสียไปง่ายๆ
การใช้ปุ๋ยอินทรีย์ด้วยความเข้าใจที่ถูกต้องด้วยต้นทุนต่ำและผลิตใช้เองได้ จึงควรใช้ปุ๋ยแบบผง และมีขนาดอนุภาคที่หลากหลายผสมกัน(0-1.2 เซนติเมตร) เพราะจะทำให้ดินมีความโปร่งร่วนซุยไม่แน่นเกินไป และวัสดุชิ้นใหญ่ก็จะค่อยๆย่อยสลายช้าๆซึ่งเป็นผลดีที่จุลินทรีย์ดินยังมีอาหารกินตลอดเวลา 
ผมจึงอยากให้เกษตรกรเข้าใจและไม่มายึดติดว่าปุ๋ยอินทรีย์ต้องเป็นชนิดเม็ด และต้องเป็นเม็ดสวยๆ เม็ดแข็งๆ ต้องละลายน้ำเร็วๆ และต้องใช้กับเครื่องหว่านได้จึงจะใช้เท่านั้น เพราะความเข้าใจผิดๆจะทำให้ผู้ผลิตปุ๋ยพัฒนาออกมาผิดๆ ด้วยการไปเติมดิน(filler)เยอะๆ เพราะทำให้เนื้อละเอียด ปั้นออกมากลมสวย แข็ง อบแห้งง่าย และแตกตัวได้เร็ว แต่แท้จริงแล้วนี่ต่างหากที่เป็นปุ๋ยอินทรีย์ปลอม