แนวทางการใช้ปุ๋ยกลุ่มอินทรีย์กับเกษตรยุคใหม่

โดย ดร.สมบัติ สุขมะณี@STFเรารู้ใจพืช

อินทรีย์วัตถุเป็นสารประกอบธาตุคาร์บอนจากสิ่งมีชีวิต การเก็บคาร์บอนในดินในรูปอินทรีย์(SOM)ถือเป็นรูปแบบที่เกิดประโยชน์ เพราะทำให้ดินมีคุณภาพดีเหมาะกับการเจริญเติบโตของพืช แต่หากเราปล่อยคาร์บอนอินทรีย์ที่อยู่ในซากพืชซากสัตว์ให้เน่าสลายไปก็จะปล่อยเป็นCO2สู่บรรยากาศซึ่งมีส่วนสร้างปัญหาโลกร้อนได้ 

ในอดีตดินมีการสะสมอินทรีย์วัตถุอย่างต่อเนื่องทำให้ดินมีคุณภาพดี เพราะอินทรีย์วัตถุเป็นทั้งแหล่งแร่ธาตุให้พืชและเป็นอาหารให้จุลินทรีย์ ทำให้เกิดจุลินทรีย์มาช่วยสร้างกระบวนการทางชีวภาพต่างๆและย่อยสลายแร่ธาตุจากอินทรีย์และอนินทรีย์ให้ปลดปล่อยออกมา ทำให้คุณสมบัติด้านกายภาพและทางเคมีของดินดีขึ้น เช่น ความร่วนซุย การอุ้มน้ำ การแลกเปลี่ยนประจุไฟฟ้า(ion exchange capacity)และการทนต่อการเปลี่ยนแปลงพืเอช(buffering capacity) เป็นต้น อินทรีย์วัตถุจึงมีส่วนสำคัญในการสร้างความอุดมสมบูรณ์ให้ดินและช่วยให้พืชเจริญเติบโตได้อย่างเพียงพอแบบธรรมชาติ 

ภายหลังที่มีการใช้ปุ๋ยเคมีเพื่อเพิ่มผลผลิตพืช อินทรีย์วัตถุในดินก็ยังมีส่วนสนับสนุนให้การทำงานของปุ๋ยเคมีให้ดีขึ้นอย่างชัดเจน ทำให้ปุ๋ยเคมีเป็นที่นิยมอย่างแพร่หลาย และละทิ้งการอนุรักษ์อินทรีย์วัตถุในดิน การใช้ปุ๋ยเคมีอย่างต่อเนื่องพราะคิดไปว่าการใช้ปุ๋ยเคมีก็เพียงพอแถมยังสะดวกกว่า นานวันเข้าจึงทำให้ปริมาณอินทรีย์วัตถุในดินลดลงอย่างต่อเนื่อง จุลินทรีย์จึงเริ่มขาดอาหารแถมถูกฆ่าตายจากสารเคมี นอกจากนี้ปุ๋ยเคมีส่วนเกินมักทำปฏิกิริยาตกตะกอนทำให้ดินแข็งแน่นทึบขึ้นและเสียคุณสมบัติทางกายภาพเช่น ความร่วนซุยและการอุ้มน้ำ ในทางเคมีเมื่ออินทรีย์วัตถุลดความสามารถในการแลกเปลี่ยนประจุก็จะลดลง การใช้ปุ๋ยเคมีจึงด้อยประสิทธิภาพลง แต่เกษตรกรกลับแก้ปัญหาดินด้วยเครื่องจักรไถพรวนแทนการใส่ปุ๋ยอินทรีย์ การไถพรวนเปิดหน้าดินแล้วตากแดดยิ่งทำให้จุลินทรีย์ถูกทำลายมากขึ้น ดินสูญเสียน้ำและธาตุอาหารมากขึ้น ปัจจัยสนันสนุนจากดินจึงลดลง เกษตรกรจึงหันมาพึ่งพาปุ๋ยเคมีมากขึ้นโดยไม่เข้าใจปัญหาที่แท้จริง

การใช้ปุ๋ยที่ดีคือ การทำให้ดินมีอินทรีย์วัตถุสูงก่อน(SOM2-3%)ด้วยการใส่ปุ๋ยอินทรีย์ ปุ๋ยหมัก ปุ๋ยคอก ปุ๋ยพืชสด หรือ สารปรับปรุงดินอินทรีย์ แล้วค่อยใช้ปุ๋ยเคมี อินทรีย์วัตถุที่แทรกในเนื้อดินจะช่วยดูดซับน้ำและธาตุอาหารได้ดี และค่อยๆปลดปล่อยออกมาอย่างมีประสิทธิภาพ(สูญเสียน้อย ลดปัญหาตกตะกอน ลดปัญหาความเป็นพิษ) และนำไปสู่การใช้ปุ๋ยเคมีที่ลดลง โดยพืชยังให้ผลผลิตที่ดี แต่ในกรณีที่ดินมีอินทรีย์วัตถุที่ต่ำเกินไป และยังไม่พร้อมที่จะใช้ปุ๋ยอินทรีย์จำนวนมาก ผมแนะนำให้ใส่ปุ๋ยอินทรีย์เคมีคอมปาวด์ซึ่งมีอินทรีย์วัตถุแทรกผสมกับเนื้อปุ๋ยเคมี อินทรีย์วัตถุที่มีอยู่ไม่มากนักแต่สัมผัสและดูดซับโดยตรงกับแร่ธาตุ จะช่วยควบคุมการปลดปล่อยธาตุอาหารอย่างมีประสิทธิภาพได้ดีเช่นกัน