โดย ดร.สมบัติ สุขมะณี@STFเรารู้ใจพืช
    ปุ๋ยอินทรีย์เป็นสินค้าที่ต้องขึ้นทะเบียนตามกฎหมาย โดยมีเกณฑ์ควบคุมหลักคือปริมาณอินทรีย์วัตถุ(OM)ต้องเกิน20% และมีธาตุอาหารNPKมากกว่า2% เราสามารถผลิตปุ๋ยจากวัสดุที่มีอินทรีย์วัตถุอยู่สูงซึ่งมีอยู่หลายชนิด เช่น ซากพืชซากสัตว์ มูลสัตว์ต่างๆ เศษอาหารครัวเรือน และผลพลอยได้จากอุตสาหกรรมเกษตร ซึ่งมักเป็นแหล่งอินทรีย์สารประเภทคาร์โบไฮเดรต โปรตีน และไขมัน แล้วเรานำผ่านการหมักย่อยก่อนนำมาทำเป็นปุ๋ย ถ้าเราศึกษาวิจัยให้ลึกลงไป จะพบวัสดุแต่ละชนิดจะมีกายภาพต่างกัน ให้ระดับอินทรีย์วัตถุต่างกัน โครงสร้างโมเลกุลต่างกัน ระดับพลังงานต่างกัน การย่อยสลายได้ต่างกัน
ปุ๋ยอินทรีย์จากซากพืชที่มีเส้นใยสูงซึ่งมีอนุภาคใหญ่จะให้ผลดีในการปรับปรุงโครงสร้างดินจำเป็นต้องผสมแทรกในขณะไถพรวนดิน แต่ปุ๋ยอินทรีย์จากซากสัตว์จะย่อยสลายเร็วเป็นอนุพันธ์กรดอะมิโนซึ่งสามารถละลายแทรกตามรูพรุนของดินลงไปได้ แล้วไปเป็นอาหารให้จุลินทรีย์และใส่เดือนดินซึ่งจะมาย่อยกินแล้วสร้างรูพรุนในเนื้อดินได้ ฉะนั้นจึงให้ผลด้านกายภาพแม้ใส่ที่ผิวดิน
     ในกลุ่มกากอุตสาหกรรมก็เช่นกัน ปัจจุบันเป็นแหล่งที่มีปริมาณมากกว่ามูลสัตว์ แต่จะมีระดับอินทรีย์วัตถุและแร่ธาตุต่างกันไป อยู่ที่มีชนิดอุตสาหกรรม กระบวนการและแหล่งที่มาของวัตถุดิบที่ใช้ เช่นกากอ้อย ก็จะมีความเป็นเส้นใยสูง ในขณะที่กากจากโรงแอลกอฮอล์จะมีซากยีสต์ที่มีโปรตีน ไวตามินหลายชนิด และมีฤทธิ์เป็นโปรไบโอติกป้องกันการติดเชื้อได้